Monday, December 26, 2016

One Flew Over the Cuckoo's Nest - 1975


අපි ඉපදීමත් එක්ක එළියට එන මේ සමාජය (පෘථිවිය) අපිව යම් රාමු ගත ක්‍රමයක්ට පැක් කරනවා. අපිට ජීවිතය කියල හම්බවෙන්නේ මේ සමාජය විසින් විවිධ අයුරින් පැක් වූ සංස්කෘතික ජීවිතයක්. ඒත් කාලයක් සමඟ සමහර මිනිසුන් ඒ ඒ සංස්කෘතික තත්වයන් වලින් අපගමනය වෙන්න ගන්නවා. ඒත් එහෙම අපගමනිත කැරැක්ටර්ස් වලට පැවතීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න එනවා/එහෙම අපගමනය වූ මිනිසුන් බහුතරයකට කාලයත් එක්ක පැවතිය නොහැකි තැනකට පත් වෙනවා. ඊට පස්සේ ඔවුන්ටත් අර සාම්ප්‍රධායික රූල් එකේම හිර වෙන්න වෙනවා. නමුත් අපගමනිත කැරැක්ටර්ස් වලිනුත් ප්‍රතිරෝධයට හරියට රිඇක්ට් කරගන්න පුළුවන් කැරැක්ටර් එකක් දෙකක් අහම්ඹෙන් ඉතුරු වෙනවා ඔහුගේ අවසානය වෙනකම්. One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975) මට සෙට් වෙන්නේ මේ කන්ටෙක්ස්ට් එක ඇතුළේ.

කෙන් කෙසෙයි (Ken Kesey) ගේ One Flew Over the Cuckoo's Nest නවල් එක බේස් කරගෙන තමයි ලොරෙන්ස් හොබෙන් (Lawrence Hauben) සහ බෝ ගෝල්ඩ්මන් (Bo Goldman) 'කුකූස් නෙස්ට්' ස්ක්‍රිප්ට් එක ලියන්නේ. 'කුකූස් නෙස්ට්' මයිලොස් ෆෝ(ර්)මන් (Milos Forman) ගේ පස්වෙනි ෆීචර් ෆිල්ම් අධ්‍යක්ෂනය. 48 (1975) වෙනි ඇකඩමි අවෝර්ඩ්ස් වලදි කුකූස් නෙස්ට් වලට Best Picture, Best Director, Best Actor, Best Actress and Best Screenplay (Big Five) හම්බවෙනවා. මේතාක් ඇකඩමි අවෝර්ඩ් ඉතිහාසයේ බිග් ෆයිව් හම්බවුණු ෆිල්ම්ස් තුනයි තියෙන්නේ.

It Happened One Night (1934) 
One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975) 
The Silence of the Lambs (1991)

ඒ වගේම කුකූස් නෙස්ට් Supporting Actor, Best Cinematography, Best Film Editing and Best Music වලට නොමිනේට් වෙනවා. සහ මේවන විට IMDb Top Rated Movies වල 16 වෙනි තැන ඉන්නෙත් කුකූස් නෙස්ට්.

මැක්මර්ෆි (Jack Nicholson) අපරාධකරුවෙකු ලෙස හිරේ සිටිනවට වඩා මානසික රෝහලක සිටීම සුදුසු යැයි සිතා ව්‍යාජ රෝගයක් ගෙන ඔහු රෝහලට එයි. අපරාධකරුවකු වීම තුළ යම් මානසික ව්‍යාකූලතාවයක් තිබුණද ඔහු මානසික රෝගියෙකු වන්නේ වඩාත් නිදහසේ රෝහලේ සිටිය හැකි නිසා ය. ලංකාවේ දේශපාලඥ්ඥයන්ගේ ද ක්‍රියා කලාපය මේ වන විට විතැන් වෙන්නේ මැක්මර්ෆිට නොදෙවෙනි තැනකය. සිරගත වූ පසු රෝහල්ගත වීම. නමුත් ලාංකික දේශපාඥ්ඥයන් හා මැක්මර්ෆි ඉන්පසු කිසිම සමාන කමක් නොදක්වයි. ඔහු රෝගීන් වෙනුවෙන් යම් පෙනී සිටීමක් කරයි. එහි විමුක්තිකාමියා ලෙස මැක්මර්ෆි පෙනී ඉන්නවා. රෝහල තුළ ස්ට්‍රක්චර් එකට මැක්මර්ෆි චැලේන්ජ් කරන්න ගන්නවා. නර්ස් ‍රැචඩ් (Louise Fletcher) රෝහලේ යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරිණිය වශයෙන් කටයුතු කරනවා. ප්‍රජාතාන්ත්‍රික ක්‍රමයකට එහි තීරණ ගැනීම සිදු කරන බවත්, එම තීරණ බහුතර කැමැත්ත පමණක් බව පෙනී යනවා. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය තුළ පවතින අවුල, බහුතර කැමැත්ත ක්‍රියාත්මක වීම හෙවත් සුළුතරයේ ඉල්ලීම වඩා සාධාරන වුවද යටපත් වීම යි. ක්‍රියාත්මක වන්නේ වඩාත් නිවැරදි දේට වඩා වඩාත් ජනප්‍රිය/ප්‍රසිද්ධ දේය. ලංකික දේශපාලන ඉතිහාසය තුළ මේ දක්කා වූ සියලු ඡන්ද සිදුවූයේ මේ මානසික රෝහලේ පටිපාටිය ඔස්සේමය. ඒ වගේම වර්ගවාදී ප්‍රශ්ණ වලට තවමත් මේ තරම් අප බැට කන්නේද එම නිසාය.

චීෆ්ගේ (Will Sampson) උදාසීනබව මැක්මර්ෆි විසින් රොහලේ සිස්ටම් එකට ඇටෑක් කරන්න පුළුවන් ආකාරයට බ්ලෙන්ඩ් කරනවා. ෆිල්ම් එකේ මේන් කැරැක්ටර් එක මැක්මර්ෆි වුවත් සබ් කැරැක්ටර් එකක් විදියට ෆිල්ම් එකේ පිහාඹන්නේ චීෆ්. ෆෝර්මන්, චීෆ්ව මුළ සිටම බිල්ඩ් කරන්නේ අවසාන පිහෑඹීමේ එනර්ජි එකට. සද්ධන්ත ඇඟක් සමඟ අතුගාන එක, ක්‍රීඩා වලට උදාසීන කම හරියට නිදාසිටින තරුණ ජවය වගේ. පහුගිය කාලවල ලාංකික තරුණ නැඟිටීම් වල මැක්මර්ෆි හිටියත් චීෆ්ලා හිටියේ නෑ. ඒකයි ඒ තරුණ ව්‍යාපාර අසාර්ථක උනේ. ෆිල්ම් එකේ එන්නේ,ඒ ජවය කොහොමද මේන්ටේන් කරගන්නේ විකල්පයක් හොයා ගැනීම සඳහා කියන එක.

නර්ස් රැචඩ් කොහොමද චන්ද්‍රිකා හෝ සිරිමාවෝගෙ තත්වයෙන් මිදෙන්නේ කියන එක තරමක් සීරියස් විමසා බලන්න ඕනි දෙයක්. ලංකාවේ මේ තාක් ඉහළම දේශපාලනික පුටුවල වාඩි වූ කාන්තා චරිත දෙක සිරිමාවෝ සහ චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක. අම්මයි දුවයි. කාල පරාස කිහිපයක ගැප් එකක් තුළ වුවත් ලංකාවේ ඒ පුටුවලට ගියේ ඒ දෙන්නා. ජනතා කැමැත්ත නිසා. රැචඩ් සහ චන්ද්‍රිකා අතර පරතරය ගොඩක් හීනයි. සිරිමාවෝ සහ රැචඩ් අතර ඊට වඩා දුරස්ත සම්බන්ධතාවක්. සිරිමාවෝ අගමැති වෙන්නේ ෆිල්ම් එක කරන්න කලින්. චන්ද්‍රිකා ජනාධිපති වෙන්නේ ෆිල්ම් එක රිලීස් වුනාට පස්සේ. මේ දෙන්නා ගැන ෆොර්මන් අහලවත් නැතුව ඇති. ඒත් මට මේ රැචඩ්ව පේන්නේම ඒ මව සහ දුව ඇතුළේ. ඒ වගේම මැක්මර්ෆිගේ මිතුරිය ලෙස එන කැන්ඩි ඉන්නේ අපේ පැත්තේ. ඒත් ඇය මානසික රෝගියෙක් නොවී රෝහල තුළ හා රෝගීන් අතර සැරිසරන්න වෙනවා. ඇයට රෝගීන්ව රෝගීන්ට වඩා මිනිසුන් ලෙස පෙනෙද්දි  ‍රැචඩ්ට රෝගීන් ලෙසම පෙනේ.

ෆිල්ම් එකේ දිගින් දිගටම කාර්ඩ් ප්ලේ වෙන එක මහජනතාව විදියට අපි ඉන්න තැන හොයාගන්න අමාරු වෙනවා. අපි රෝහල තුළම කාර්ඩ් එකක ජෝකර් කෙනෙක් වෙලාද  කියල මතක් වෙනවා. මතක් උනත් අපිට අපේ මේ රෝහලෙන් ගැලවෙන්න බැරි තැනකට අපිව හිර වෙලා කියලා ඊළඟට තේරෙනවා. අපිට වෙන්නෙත් තව කාර්ඩ් එකක් ඇදලා ‍රැචඩ්ගෙන් බෙහෙත් පෙත්තක් බීල නිදා ගන්න එක. බිලී රෝගී වෙලා තියෙන්නේ ප්‍රේමයක් තුළින්. ඔහුට එය ප්‍රකාශකර ගැනීමේ අර්බුධයක සිරවී සිටියි. නමුත් කැන්ඩි හරහා ඔහුට ආයේ ප්‍රේමණීය හැඟීම් දළුලන්න පටන් ගනී. ඔහු එය ද ප්‍රකාශකර ගැනීමේ අපහසුතාවයකින් පෙළෙයි. නමුත් ඔහු මැක්මර්ෆි හරහා එය විසරණය කර ගනී. බිලී සහ කැන්ඩි පාර්ටි එකේදි සෙක්ස් කිරීමත්, එය මවට පවසන බව බිලීට පවසා ඔහුට තර්ජනය කරන රුචඩ් ඔහුගෙන් සියළු විස්තර අසාගනී. නමුත් ඔහු බිය වී සියදිවි නසා ගනී. මසාන් (2015) ෆිල්ම් එකෙ සිදුවීමත් මීට සමපාත තැනක ගමන් ගන්නවා. තරුණයෙකුගේ හෝ තරුණියකුගේ (සියළු මිනිසුන්ගේ) සෙක්ස් ලයිෆ් එක හෝ ලව් ලයිෆ් එක විචාරය කිරීම හෝ එයට එබී බැලීම අශ්ලීල කමක් විදියට ‍රැචඩ් හරහා පෙන්නුම් කරන්න ෆෝර්මන් සමත් වෙනවා. අනික් කාරනේ බිලී සිටින්නේ ඔහුගේ පාරිශුද්ධ ප්‍රේමය ප්‍රකාශ කිරීමේ සිදු වූ අවුල නිසා ඇති වූ ව්‍යාකූලතාවක. සමාජයක් විදියට පැක් වෙන අපිට ප්‍රේමය තුළ ද යම් යම් රූල්ස් ඇතුලේ ප්‍රේම කරන්න වෙනවා. ප්‍රේමයත් ආධ්‍යාත්මික තැනින් එළියට ගිහින් සරල මතුපිටක් දක්වා එනවා. බිලී හොඳ නිදසුනක් ඒකට.

රෝහලෙන් තම මිතුරන් (රෝගීන්?) එළියේ බෝට්ටු සවාරියක් ගෙනයාමට මැක්මර්ෆි සමත් වෙනවා. ඔහු එළියෙදි තම මිතුරන් (රෝගීන්?) හඳුන්වා දෙන්නේ වෛද්‍යවරු ලෙස. මානසික රෝගීන් කියන්නේ වෙනත් ලේයර් එකක මිනිස්සු ටිකක් කියන එක සහ ඩොක්‍ටර්ස්ලා විදියට ඉන්න පිරිස ඒ ලේයර් එකට ඉන්වෝල් වුනාම ඔවුන් තුළම ඔවුන්ගෙ අර්බුධය විසඳී යනවා. ඩොක්ටර් ස්පිවෙ (Dean Brooks) රෝහලේ මේසය මත මාළුවෙක් සමඟ සිටින ෆොටෝ එකත් බෝට් ට්‍රිප් එකේදී රෝගීන්(?) අත තිබෙනා මාලූන් ගේ දර්ශනත් එකිනෙක අතිච්ඡාදනය වෙන්න ගන්නවා අපේ මනසේ.

ටර්ක්ලේ (Scatman Crothers) හරහා ආයෙත් ලාංකික දේශපාලඥ්ඥයන්, රාජ්‍ය සේවකයන් වගේ ලාංකාවේ කන්ටෙක්ස්ට් එකට සෙට් වෙන චරිත ටිකක් සිහි වෙනවා. සෙක්ස්, සල්ලි සහ අරක්කු මත ටර්ක්ලේ ව යටපත් කරන මැක්මර්ෆී රෝහලේ එම වාට්ටුවේ බලතල තම අතට ගන්නවා තාවකාලිකව. දැන් රෝගීන්(?) සිටින්නේ පෙර නොවූ සතුටක. ඔවුන්ගේ රාමුව කැඩී බිඳීයාම නිසා. නමුත් ඒතුළද වෙනස් වූ විකල්ප රාමුවක් ! තියන ආකාරය ෆිල්ම් එකෙන් එළියෙ ඉන්න අපිට වැටහෙනවා. මැක්මර්ෆී පිටව යාමට තිබූ චාන්ස් එකෙන් ගැලවිලා රෝහලේ ම ඉන්නවා. බිඳුනු රාමුව උදේ වෙද්දී රෝහල් කාර්‍ය මණ්ඩලය විසින් ආයේ රාමුගත කරනවා. බිලීගේ මරණයත් සමඟ ක්ශණික කෝපය තුළින් මැක්, ‍රැචඩ් ව මරන්න ට්‍රයි කරනවා. ඔහු ගේ එම අසාර්තක උත්සාහයක් තුළ බිහි වෙන්නේ රෝගී වූ මැක්මර්ෆි කෙනෙක්. පෙර කියූ ලෙස තරුණ නැගිටීම් මට මත්ක් වෙන්නේ මැක් තුලින්. හැබැයි ලංකාවේ නොතිබූ එකක් කුකූස් නෙස්ට් එකේ තියනවා. ඒ චීෆ්. සැඟවුණු ජවය සමඟ ඔහු, මැක්මර්ෆි මරණය වෙත නිදහස්(?) කොට පළා යනවා. One Flew Over the Cuckoo's Nest වෙන්නේ හයිලයිට් නොවූ චීෆ් හරහා.

සිම්බලික් ලේයර්ස් කිහිපයකට යන්න පුළුවන් ෆිල්ම් එකක් කුකූස් නෙස්ට්. මතුපිට රෝහල වගේම රෝහල තුළින් සමාජීය වටපිටාවද දේශපාලනික වටපිටාවද අපට කියව ගන්න පුළුවන් වෙනවා.

අවසානේ ඔක්කොම විකල්පයන් කළ මැක්මර්ෆිත් මේ සිස්ටම් එකේම කෙනෙක් වෙද්දී ස්ලෝ මෝශන් චීෆ් ගැලවිලා පිහාඹල යනවා. හැබැයි මැක්මර්ෆිට සිස්ටම් එකක් නැති කරලා, චීෆ් යන්නේ වෙන සිස්ටම් එකක් හොයාගෙනද....!

-තරිඳු ජයරත්න-

Tuesday, December 13, 2016

A Separation - 2011



සමහර ‍ෆිල්ම්ස් තියනවා බලලා ඉවර උනාට පස්සෙත්, ටික වෙලාවක් යනකම් පු‍ටුවෙම ෆීස් වෙන. සෙපරේශන් බලලා මම ටික වෙලාවක් ෆීස් උනා. ඉස්සෙල්ලාම බැලුවේ දැනට අවුරුදු දෙක තුනකට වගේ කලින්. එදත් එහෙමයි. මෑතකදි බැලුවමත් ආයෙත් ටික වෙලාවක් යනකම් ෆීස් උනා. මේ වගේ හැඟිම් අස්සේ හිරවෙන ආර්ට් පීස් එකක් ගැන කතා කරන එක අමාරුයි. එක අතකින් ඒ කෘතියට කරන හානියක්. හැඟීමක් වචන වලට දාන්න ගියාම ඒ හැඟීමේ ප්‍රබලතාව නැතිවෙලා යනවා.  ප්‍රේමයේ දි පවා වෙන්නේ ඒක. ආදරයේ ප්‍රමානය වචන වලින් කියන්න ගියාම ආදරය සිල්ලර වෙලා යනවා. සෙපරේශන් බලල වෙච්ච ශොක් එක ලියද්දි, දැනුනු විදිය මඟ හැරේදෝ සැකයක් එනවා.

'සෙපරේශන්' (A Separation)  අස්ගර් ෆර්හාඩිගේ(Asghar Farhadi) 5වෙනි ‍ෆිල්ම් එක. ෆර්හාඩි ඉන්ටර්නැශනලි එළියට එන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් 'ෆයර්වර්ක්ස් වෙන්ඩ්ස්ඩේ' (Fireworks Wednesday-2006) හරහා. ඉන්පසු අබවුත් එලී (About Elly-2009) ඔස්සේ එන ෆර්හාඩිගේ සිනමාජීවිතයේ ක්ලයිමැක්ස් එක 'සෙපරේශන්'. සෙපරේශන්, 2011 බර්ලීන් රන් වලසා (Golden Bear) ජයග්‍රහනය කරනවා. 2011 බර්ලීන් වල සිල්වර් බෙයා ගන්නේ බෙලා ටර්ගේ 'ටියුරින් හෝර්ස්'(The Turin Horse). සෙපරේශන්වලට ගෝල්ඩන් බෙයා යන්නේ ටියුරින් හෝර්ස් එක්ක තරඟ කරලා. සම්මාන වලින් ‍ෆිල්ම්ස් මනින්න බැරි උනත් සෙපරේශන් ප්ලේස් කරගන්න හොඳ සාධකයක් ඒක. ඒ වගේ ම ඇකඩමි අවෝඩ් 2012, (Academy Awards 2012) හොඳම විදේශිය භාශා සිනමාපටය (Best Foreign Language Film of the Year) ලෙස සෙපරේශන් පත්වෙනවා. සහ IMDB ශ්‍රේණිගත් කිරීම් අනුව (Top Rated Movies, Top 250 as rated by IMDb Users) හොඳම ‍ෆිල්ම්ස් 250 තුළ, සෙපරේශන් 109වෙනි ස්ථානය හිමිකර ගන්නවා. සෙපරේශන් වැනි ආර්ට් හවුස් ‍ෆිල්ම් එකක් IMDB වල එසේ ස්ථාන ගත් වීම සුවිශේශියි.

දෙදෙනෙකුගේ එක්වීමක් කොළයක් මඟින් සත්‍යාපනය කිරීම කසාදය ලෙස හැඳින්වීමට පුළුවන. ප්‍රේමය හෝ ආධ්‍යාත්මික බැඳීමකට එහා එම කොළය තුළ ගමන් කිරීම අපහසුයි. එය පොරොන්දු සමුදායක ලේඛන ගත වූ සාක්ෂිකරුවෙක්. දෙදෙනෙකු එම කොළයේ අත්සන් කිරීම මඟින් සිදුවන්නේ ඔවුනොවුන් බාහිර සමාජීය අවශ්‍යතාවන් ගනනාවක් වෙනුවෙන් එක් වීමත්, එම අවශ්‍යතාවන් වෙනුවෙන් පෙනී හිටීමත් ය. ඔවුනොවුන්ගේ ස්වයං තීරන ගැනීමේ අයිතිය තව දුරටත් හීන වීම එම ලියවිල්ල තුළින් සිදුවේ. සෙපරේශන් හරහා අපිට පළමුව අභිමුඛ වන්නේ එම කාරණයයි. සමහර තීරණ වලදී දෙදෙනාගේ ස්ථාවරත්වයන් සඳහා කොළයක් මඟින් සිදුකරන්නා වූ බලපෑම සමාජීය සාක්ෂිකරුවෙකු ඉදිරියේ කෙසේ ප්‍රක්ශේපනය කළ යුතුද යන්න ය.

ෆිල්ම් එක පටන් ගන්නේ ෆොටෝකොපි මැශින් එකක ස්කෑන් වෙන පාස්පෝර්ට්, ID, වගේ ඩොකියුමෙන්ට්ස් කිහිපයකින්. ඒවා ස්කෑන් වෙන්නේ අපේ(ප්‍රේක්ෂක) මනසේ. ඒ කියන්නේ ස්කෑනර් එක ප්‍රේක්ෂකාගාරය. අපි තුළ ඔවුන්ගේ ඒ ඒ තොරතුරු තැන්පත් වූ බවට ලැබෙන හැඟවුමකින්. ඉන් පසුව නදර්(Nader) සහ සිමින්(Simin), ජූරිය ඉදිරිපිට කරන කරුණු දැක් වීම. එය සිදු කරන්නේද කැමරාවට. එනම් ප්‍රේක්ෂකාගාරයට. අපි එම ප්‍රශ්නයේ කොටස්කරුවකු ලෙස ෆිල්ම් එක තුළට ඉබේම අපිව ඇඳලා ගන්නවා. ජූරිය වෙන්නේ අපි. ෆිල්ම් එක තවදුරටත් අපෙන් බාහිර සාධකයක් නොවී අපේම කොටසක් ලෙස ආරම්භක දර්ශන වලින්ම හෝල්ඩ් කර ගන්නවා.

සිමින්ට(කාන්තාව) මේ මොහොතේ ඉරානයේ පවතින දේශපාලනික අස්ථාවරත්වය නිසා දියණියගේ(Termeh) අනාගතය පිළිබඳ ඇති අවිනිශ්චිතතාව මත ඇය රටින් පිට වීමට තීරනය කරයි. නමුත් නදර්ට තම රෝගී මහළු පියා තනිකර යා නොහැක. එම පරස්පරතාව නිසා ඔවුනොවුන් දික්කසාද වීමට තීරණය කරයි. එම ඉල්ලීම කරන්නේ සිමින් විසිනි. දැන් ප්‍රේක්ෂකයා වෙත ඉදිරිපත් වෙන්නේ මේ කරුණු දැක්වීමයි. එහෙත් විනිසුරුවරයා දික්කසාද වීම ප්‍රතික්ශේප කරයි. විනිසුරුවරයා එම මොහොතේ ප්‍රේක්ශකයාගේ අවිඥ්ඥාණික පෙනී සිටීමයි. විනිසුරුගේ මෙම ප්‍රතික්ශේප කිරීම නිසා සිමින් පව්ල අතැර ඇයගේ මව වෙත යයි.

සමාන්‍ය ආකාරයට පැවතුනු පවුල ඇයගේ නික්මීමත් සමඟ අකර්මන්‍ය වේ. මැදපෙරදිග රටක පවා, මව(ගැහැණිය) ගෙදරක ස්ථාවරත්වය වෙනුවෙන් කොපමණ බලපෑමක් කරන්නේද යන්න අප වෙත විද්‍යාමාන වේ. ලංකාව වැනි රටක මවගේ භූමිකාව අතිශය තීරණාත්මක සාධකයක්. එය මැදපෙරදිග රටක පවා අඩු වැඩි වශයෙන් කෙසේ බලපාන්නේද යන්න නැවතත් විමසිලිමත් විය යුතු ය. සිමින්ගේ නික්මයාමත් සමඟ නදර් මුහුණ දෙන්නේ අසාමාන්‍ය තත්වයන් සමුදායකට ය. ඔහුට තවදුරටත් දික්කසාද වීම තුළ 'අසමතුලිත පවුල' යන සාධකය පවත්වාගැනීම අසීරු වෙන අයුරු, දික්කසාද නොවී තාවකාලික වෙන්වීමකින් අපිට ක්ලික් කරනවා.

නදර් ඉන්පසු තම මහළු රෝගී පියා බලා කියා ගැනීමට රාසියා(Raziah) නැමැති සේවිකාවක් ගනී. ඇය පිටස්තර පුද්ගලයෙක් ලෙස පියාගේ කටයුතු කිරීමේදී පියා විසින් විමසන්නේ සිමින් පිළිබඳවය. සිමින් පිළිබඳ පියා තුළ ඇති ප්‍රතිරූපය මඟින් පෙනී යන්නේ,සිමින් බිරිඳක් ලෙස හා ලේලියක ලෙස තම යුතුකම් නොපිරිහෙලා ඉටුකළ බවය. අපට දිගින් දිගටම වැටහී යන්නේ සිමින්ගේ බිරිඳ, මව හා ලේලි යන චරිත තුළ ඇය වඩා සදාරන එළැඹුමක් සහිතව වසර 14ක් පමණ සිටිය මුත්, ඇයගේ රට අතැර යන අසීමාන්තික උවමනාවේ ස්වරූපය ඉරාන දේශපාලනයේ අස්ථාවරත්වයම නොවේද. ඉරානය වැනි ප්‍රබල වාරනයක් සහිත රටක ප්‍රකාශනයක් කිරීමට නිර්මාණකරුවන් විවිද උපායාන් භාවිතා කරයි. එම වාරනය නිසාම බිහිවන්නේ සෙපරේශන් වැනි නිර්මාණාත්මක දේශපාලනික භාවිතාවක් සහිත එළැඹුම්‍ ය.

පියා පත්තර පිළිබඳ දැඩි ලෝලීත්වයකින් පසුවේ. දිනක් ඔහු ඒ සඳහා තනිවම එළියට ද යයි. පියා තුළින් හැමවිටම මතුවන්නේ පැරණි ඉසුරුමත් පීතෘ ලක්ෂණ වේ. ඉරානය පිළිබඳ, ෆර්හාඩිගේ කියවීම මහළු පියා තුළින් සියුම්ව කේන්ද්‍රගත කරන්න ෆර්හාඩි සමත් වෙනවා. රාසියා එක්තරා දිනක මහළු පියා ඇඳේ ගැට ගසා තම කටයුත්තකට එළියට යයි. පියා බිමපෙරළී රෝගය උත්සන්න වූ මොහොතක නදර් පැමිනේ. රාසියා සහ නදර්ගේ ගැටුමත් සමඟ මතුවන අර්බුධකාරී වටපිටාවට දියණියන් දෙදෙනා (නදර්ගේ හා රාසියාගේ දියණියන්) මුහුණ දෙන අසරන භාවයම සිමින් පෙර සිට ඉරානය තුළින් අනාගතයේ බිහිවන දියණිය වෙත මුහුණ දීම පිළිබඳව සවිංඥ්ඥාණික වී ඇත. ඉරානයෙන් තවදුරටත් බිහිවන්නේ අසරණ වූ පරම්පරාවක් බව.

මෙහෙකාරිය (රාසියා) ගබ්සා වීමකට ලක්ව වේ. නදර් එයට වැරදි කරුවකු වේ. රාසියාගේ ස්වාමියා, හෝදජ් (Hodjat) නදර්ට දිගින් දිගටම එල්ල කරන පීඩනය හමුවේ පිහිටට එන්නේ ද සිමින් ය. සිමින්, නදර්ගෙන් දික්කසාද වීමට ගියද තවම ඔහුවෙත ප්‍රේමයෙන් පසු වේ. ඇය නදර්ව බේරා ගැනීමට සියළු කටයුතු සූදානම් කරයි. දික්කසාද වීම තුළින් හා ඒ තුළ පවතින නොබිඳෙන පැරණි ප්‍රේම බන්ධුතා සිහිවන්නේ සියළු මානුශීය සම්බන්ධතා බිඳ වැටෙමින් යන මොහොතකය. ඔහු හෝ ඇය තවදුරටත් ඔවුනොවුන් වෙත පිහිට නොවූ කලක ඔවුන්ගේ පැවැත්ම අර්බුධයට යයි. මේ මොහොතේ ඉරානය ඇතුළු ලෝකවාසී ජනයා දැන ගතයුතු කරුණ නම් බිඳවැටෙමින් යන මානුශීය සම්බන්ධතා නැවත ඉක්මනින්ම ගොඩනැගිය යුතු බවය. නැතිනම් 'නදර්' තුළ ම අප හැම දියවී අවසන් ව යා හැක.

හෝදර් රැකියා විරහිත පුද්ගලයකි. ඔහු එම කරුණු නිසා මානසික පීඩනයකින් පසුවේ. ඔහුගේ එම පීඩනය පිට වෙන්නේ රාසියා හා නදර් හරහාය. මිනිසුන්ගේ මූල්‍ය අර්බුධ නිසා ගොඩ නැඟෙනා අභ්‍යන්තරික අරගලය ඉරානය තුළ සමාජීය පිරිහීමට ප්‍රබල ලෙස බලපා ඇති බව සෙපරේශන් තුළින් අපිට පිළිබිඹු වේ. එහෙත් රදර් දැඩි ආගම් භක්තික කාන්තාවකි. ඇය ඇයගේ හෘද සාක්ශියට එරෙහිව කටයුතු නොකරයි. අන්තිමට නදර් හා සිමින් මුදල් ගෙවා වැඩේ ගොඩින් බේරා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. නමුත් ඇය පවසන්නේ ඇයගේ ගබ්සාවට හේතුව නදර් විය නොහැකි බවය. ආගමික සන්ධර්භය තුළ මෙවැනි වූ පිළිණු නොවූ චරිතද බිහි විය හැකි බව(විශේෂයෙන් ඉස්ලාම් වැනි) ෆර්හාඩි අපට පෙන්වා දේ. රාසියාගේ මෙම ඉදිරිපත් වීම තුළින්, බිඳ වැටෙමින් පවතින මානූශීයත්වය අපට ගොඩ දා ගැනීමට ද හැක්කේ අප විසින්ම බවත්, විපරීත වූ සමාජය තුළ තවමත් විපරීත නොවූ මිනිසුන්ද සිටිය හැකි බවත් සෙපරේශන් පවසයි.

පටන් ගන්න සිදුවීමට ම අවසනයේ නැවතත් අප(ප්‍රේක්ෂකාගාරය) මුහුණ දේ. නමුත් මෙවර සිමින් හා නදර් ගේ පැත්තේ සිට අප අවධානය යොමු කරයි. ෆිල්ම් එකේ විනිසුරු අපට විද්‍යාමාන වේ. අපට මෙවර විනිසුරුගේ තීරණයට එළැඹීමට සිදුවන්නේ නදර් හා සිමින්ගේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් ය. ප්‍රශ්න දැන සිටින අප වෙත විනිසුරු තීරණය, තීරණාත්මක බලපෑමක් කරයි. ඉන්පසු දියණියගේ අයිතිය පිළිබඳ විමසීමේදී ප්‍රේක්ෂකාගාරය නැවතත් විනිසුරු අසුන වෙත ගමන් කරයි. අප එහි තීරකයා ලෙස තබා නදර් හා සිමින් එළියට යයි. අප තීරණය ගැනීම පිළිබඳ හුදකලා වේ. නදර් සහ සිමින් එළියේ සිට තීරණය දෙනතුරු බලා සිටී.

දියණියගේ අනාගතය ගැන සිතා මව හා පියා ගේ වෙන්වීම කෙළෙස සාධාරනීකරණය කළ හැකිද යන්න තාමත් ඔලුවේ හොල්මන් කරන ප්‍රශ්නය යි. ඔවුන්ගේ දික්කසාද වීම තුළින් දියණියට යහපතක් කෙසේවත් උදා නොවන බව මගේ වැටහීමයි. ෆර්හාඩි ඉරානය ගැන ඉදිරිපත් කරන්නේ මෙවැනි දෘෂ්ටිවාදාත්මක කියවීමකි. ඉරානයත් දැන් දියණියගේ ප්‍රශ්නයට මුහුණ දී ඇත. ගැලවීම පිළිබඳ සිතා ගැනීමටවත් නොහැකි අඝාදයකට එරට ගොස් ඇත. බටහිර ආක්‍රමණ හා අභ්‍යන්තරික ප්‍රශ්න ද මේ පිළිබඳ වගකිවයුතු බව ෆර්හාඩිගේ අදහසයි.

ෆර්හාඩි සෙපරේශන් ගැන ඉන්ටර්විව් එකකදි මෙහෙම කියනවා,
"The important thing is to think and give the viewer the opportunity to think. In Iran, more than anything else at the moment we need the audience to think."

විවාහය පිළිබඳ ඛලීල් ජිබ්‍රාන් ලස්සන අයිඩියා එකක් කියනවා.,
"ඕක් ගසයි සයිප්‍රස් ගසයි එක සෙවනේ නොවැඩේ."
නදර් සහ සිමින් තුළ මං දකින්නේ මේ ඕක් සහ සයිප්‍රස් ගහ.


-තරිඳු ජයරත්න-

Wednesday, December 7, 2016

සරිගම - 2016


මම විශ්වාස කරන්නේ නැහැ සිනමාව කතන්දර කීමේ කලාවක් කියලා. ඒක ඊට එහාට ගියපු ආර්ට් ෆෝර්ම් එකක්. නමුත් සිනමාව ඉන්ඩස්ට්‍රි එකක් විදියට පවතින්න නම්, අඩුම තරමේ කතන්දරයක් තුළින් හෝ මිනිසුන්ව(ප්‍රේක්ෂකාගාරය) හෝල්ඩ් කර ගන්න වෙනවා. ඒ කියන්නේ හරියට කතන්දර කීමේ කලාවක් මේන් ස්ට්‍රීම් එක තුළ ඩිවලොප් වෙන්න ඕනි. ලංකාවේ මේන් ස්ට්‍රීම් එකේ තියන ලොකුම අවුල කතන්දර හිඟකම. නැත්නම් කතන්දරයක් වට්ටගන්නේ නැතිව කියන්න බැරිකම. ඒ නිසා දැන් අපිට කතන්දර ආනයනය කරන්න වෙලා තියනවා. රීමේක් හෝ අනුවර්තනය ප්‍රශ්නයක් නැහැ; ඒක ලංකාවේ දේශපාලනික සන්ධර්භය තුළ හරියට ප්ලේස් කරල කියනවනම්. ආනයනික කතාව ගෙඩිපිටින් එහෙමම සිංහලට ට්‍රාන්ස්ලේට් කරලා දැම්මම වෙන්නේ 'සරිගම' වැනි අතිශය දුර්වල නිර්මාණ බිහිවීම.

මරියා ට්‍රැප් විසින් ලියන ලද සවුන්ඩ් ඔෆ් මියුසික් පොත බේස් කරගෙන රොබර්ට් වයිස්, සවුන්ඩ් ඔෆ් මියුසික් ෆිල්ම් එක හදන්නේ. සෝමරත්න දිසානායකගේ 'සරිගම' එහි අනුවර්තනයක් ලෙස ප්‍රථමයෙන්ම කියනවා. සවුන්ඩ් ඔෆ් මියුසික් මතුපිට සරල විනෝදාත්මක සහ සංගීතාත්මක සිනමා කෘතියක් ලෙස භෞතීස්ම වුවත්, දේශපාලනික මානයකින් එය ගැඹුරට කිඳා බසිනවා. සරිගම ට එද්දී ප්ලොට් එකේ ඒ සරල පොත්ත විතරක් අරගෙන සාරය අයින් වෙනවා. අනුවර්තනයක හෝ රීමේක් එකක් කරද්දි ඔර්ජිනල් එකෙන් ගත යුතු වන්නේ ඒ කෘතියේ ඇති සාරාත්මක ගැඹුර මිස බාහිර පොත්ත නොවෙයි. සරිගම අන්තර්ගතය තුළ ඇති ඇල් මැරුණු ස්වභාවයට අනෙක් හේතුව ඩයලොග්ස්. ඒ ව්‍යාජ දෙබස් (සමහර ඒවා ඩිරෙක්ට් ට්‍රාන්ස්ලේශන්ස්) නිසා කැරැක්ටර්ස් වල සත්‍යයතාව එහෙම් පිටින්ම මඟ හැරෙනවා. අපිට චරිත එක්ක අනන්‍යවෙන්න බැරුව යනවා. අනික පූජාගෙ සිංහල භාශා භාවිතයේ ආධුනික බව. වෙන කෙනෙක් ඩබ් කරානම් පූජාගෙ ඇක්ටින් වල ජාමේ බේර ගන්නවත් තිබ්බා. ඒත් පූජා (මරියා) සහ අශාන් ඩයස්(කැප්ටන්) ඇක්ටින් වලින් නාන නෑම කොහෙන්වත් ගොඩ දාගන්න අධ්‍යක්ෂකට බැරිවෙනවා.

කාස්ටින් අතිනුත් සරිගම අන්තිම දුර්වල ෆිල්ම් එකක්. ළමයි හත් දෙනාගේ ඇති නොපෑහෙන බව; මේ සහෝදර සහෝදරියන් බව කොහෙත්ම එත්තු යන්නේ නෑ. නිකම් ළමා නළු කැලක් භාවිතා කිරීමක් විතරයි. වැඩිමහල් දියණිය(ඕලු) පූජාට වඩා වයසක් පේනවා. ඕලුගේ සහ පියුම්ගේ (ටෙලිඩ්‍රෑම් ගේන කැරැක්ටර් එක්) චරිතවල සත්‍යාපනය සම්පූර්ණයෙන්ම මඟ හැරෙනවා. සවුන්ඩ් ඔෆ් මියුසික් වල ඒ කැරැක්ටර් එක (පියුම්) එන්නේ පස්සේ කාලෙක නාසි සොල්දාදුවෙකු වූ පසු එකල එම මිනිසුන්ගේ දෙබිඩියත්වය සහ නට්සි ස්වරූපයේ කෘරත්වය පෙන්වන්න. නමුත් සරිගම තුළ එම කැරැක්ටර් එක අනවශ්‍ය එළැඹීමක්. පූජා සහ අශාන්ගේ ඇක්ටින් අවුල් වුනත් ඒ අවුලවත් කිසිම ඒකමිතික බවක් නැහැ. ඔහේ ඇක්ට් කරන්නම් වාලේ කරගෙන යනවා. අවුලත් විවිධ රේන්ජ්ස් වලට යනවා.

ඊළඟ ලොකුම අවුල මියුසික්. සරිගම කියන නම ම කන්නේ මේ මියුසික් ටික. රෝහණ වීරසිංහට මියුසික් පුළුවන් ඇති. ඒත් ඔහුට බැරි වෙනවා ෆිල්ම් එකේ මූඩ් එකට සෙට් වෙන මියුසික් එකක් ගේන්න. ඔහුගේ සරල ගීත මියුසික් ට්‍රැක් ටිකම එහෙ මෙහෙ කරලා ෆිල්ම් එක පුරාම විහිදවනවා. අනික මියුසික් එකෙන් එන භාවය විශුවල් එකත් එක්ක හරියටම සිංක් වෙන්න ඕනි, විශේෂයෙන් මේ වගේ මාස් ඕඩියන්ස් එකකට එන ෆිල්ම් එකක. විශුවල් එක කොහේවත් යන ගමන් මියුසික් කොහේවත් යන්නේ සරිගම තුළ. අනික ගායක ගායිකාවන්ගේ හා නළු නිළි කැල ගේ ඩබ් එක කොහෙන් වත් ගොඩ එන්නේ නෑ. සිරසේ හඬ කවන ඉන්දියන් ටෙලිඩ්‍රාමස් වගේ.

මුලින් මා කී පරිදි අනුවර්තනය ලංකාවේ දේශපාලන සන්ධර්භය තුළ ගැට ගහන්න සොමරත්න අසාර්තක පුංචි උත්සාහයක් ගන්නවා. පූජා දහම් පාසැල් ළමයි එක්ක කරන ගණු දෙනුව හරහා. ඒත් ඒක හරිම ඔඩ් විදියට ඔහු තිරයට ගේන්නේ.

කාලය පිළිබඳ නීර්ණය කරන සාදකයක් ඇඳුම. ඒත් කාල අවකාශය පිළිබඳ හරි නීර්ණයකට එන්න බැරිව සරිගම තුළ ප්‍රේක්ශකාගාරය අතර මං වෙනවා. පැරණි ඇඳුම් සමඟ නූතන ඇඳුම් මික්ස් වෙනවා. විශේශයෙන් පාර්ටි එකේ සහ වෙඩින් එකේදි. සරිගම හරහා මේ නාන්නේ, සරෝජා, සූරිය අරණ වගේ කටේ තියන්න පුළුවන් ෆිල්ම්ස් කරපු සෝමරත්න දිසානායකද කියල හිතෙනව ෆිල්ම් එකේ මැද වෙද්දී.

විශිෂ්ඨ මට්ටමක තරුණ සිනමා නිර්මාණ කිහිපයක් පෝලිමක තිබෙනා මේ වකවානුවේ ප්‍රවීණ(?) සිනමාකරුවන් බහුතරයකට තමන්ගේ ෆිල්ම් එක ඉක්මණින්ම හෝල් එකකට දා ගන්න පුළුවන් වෙනවා. ඉන්ඩ්‍රස්ට්‍රි එකේ එතික්ස් පිළිබඳ ප්‍රවීණ(?) නිර්මාණකරුවන් මීට වඩා සවිඥාණික වීම වටිනවා අනාගත සිනමාව වෙනුවෙන්. සරිගම දාන්නේ ඩිජිටලයිස් වූ හෝල්ස් වලට විතරයි. මං හිතනවා ඒක හොද තීරණයක් සෝමරත්න දිසානායක විසින් ගත්.

හෝල් එකෙන් එළිය එද්දි සිංදුවක් මත උනා....

'විල්සන් මාස්ටර්ගේ සර්පිනාව මීයෝ කාල 
මිනිහට යකා නැඟල දැන් 
බැලෝ එකට අන්ඬදාල හුළං යනවා හෝස් ගලා 
සරිගම අවුල් වෙලා බං....'

-තරිඳු ජයරත්න-

Thursday, December 1, 2016

Masaan - 2015



අතරින් පතර එක්සෙප්ශනල් එකක් දෙකක් හැරුනම සමාන්‍යයෙන් මට ඉන්දියන් ෆිල්ම්ස් සෙට් වෙනවා අඩුයි. 'මසාන්' අහම්ඹෙන් සෙට් වුණු එහෙම එකක්. ස්ටාර්ට් එකෙන්ම මාව එක හෝල්ඩ් කර ගන්නවා. කැරැක්ටර්ස් ඉන්ට්‍රඩියුස් කරලා ෆිල්ම් එකට පවර්ෆුල් ෆවුන්ඩේශන් එකක් දාගන්නවා, ටයිටල් එකට කලින්. දැන් අපි තුළ ෆිල්ම් එක බිල්ඩ් වෙන්නේ ඒ බේස් එකේ.

What is life? A delicate arrangement of the five elements.
 What is death? A disarray of these elements.
                                                                                            -Brij Narayan Chakbast (indian poet)

ජීවිතය කියන එක මේ තරම් සරල තැනකට දාන්නේ නෑ මම නම්. ඒත් ෆිල්ම් එකට කලින් මේ ප්ලේට් එක ප්ලේ වෙනවා. ජීවියෙක් සංඝටක පහක එකතුවක් විදියට ඇවිත් මැරුණම ඒ සංඝටක පහ නැති වෙලා යන එක හරි. ඒත් ජීවිතය/ලයිෆ් ඊට වඩා සංකීර්ණයි. ජීවියෙක් සංඝටක පහක් එක්ක නැති වෙලා ගියාට ඒ ජීවියාගේ ජීවිතය ඒ සංඝටක නැති වෙනකොට නැති වෙන්නේ නෑ.

මසාන්, නීරජ් ඝවාන්ගේ පළවෙනි ෆීචර් ෆිල්ම් එක. Uncertain Regard කැටගරි එකෙන් 'මසාන්' කාන් යනවා. ඇත්තටම කාන් ගියපු නිසාම ෆිල්ම් එක බලන්න ඕනි වගේ අයිඩියා එකක් තිබ්බේ මුලින්ම. ඒත් පළවෙනි දෙවෙනි සීන් වලින්ම ෆිල්ම් එකත් එක්ක ලින්ක් වෙන්න පුලුවන් උනා. ක්වෝට් එක දාල බ්ලැක් ස්ක්‍රීන් එකේ මුලින්ම ඇහෙන්නේ සෙක්ස් සීන් එකක සවුන්ඩ් එකක්. විශුවල්ස් එද්දී තේරෙන්නේ, තරුණියක් පෝර්න් වීඩියෝ එකක් බලන ගමන් ඉන්නේ කියලා. හැබැයි බ්ලැක් එකේ සෙක්ස් සවුන්ඩ්ස් වලින්ම අපේ උත්පත්තිය ගැන ඉමේජ් වෙනවා. ඉන්පස්සේ විශුවල්ස් එනවා. මේ මොහොතේ අපේ ජීවිත වලට ක්ශණිකව පොලා පනිනවා එතකොටම. ඇය එය නරඹා යන්නේ ෆ්‍රීමැරිටල් හනිමූන් එකකට. (විවාහ වීමට පෙර ලිංගික එක්වීමකට) කලින් සවුන්ඩ්ස් විතරක් තිබ්බ දේ අපි විශුවලි නරඹන්න පටන් ගන්නවා. ඒත් පොලීසියෙන් කඩා පනිනවා අහම්ඹෙන්. අපේ ත්‍රිල් එක බිඳෙනවා. අපිට ටක් ගාලා අපේ අවුල මතක් වෙනවා. ඒත් එක්කම කපල් එක ගැන අනුකම්පාවෙන් බැලෙනවා. ඊට පස්සේ සංස්කෘතික කාරණා අනම් මනම් හිතෙනවා.

ආසියාතික රටවල් වල තියන (විශේෂයෙන් ඉන්දියාව, ලංකාව වගේ) ලොකුම අවුල්ක් තමයි රූම් එකට යන කපල් එක ගැන හැදෙන ඉමේජ් එක. කෙල්ල වල් වෙනවා. නැත්නම් කෙල්ල පව් කියල කියනවා. ප්‍රේමයක උපරිමස්ථානය ලිංගිකත්වය වෙන්න පුළුවන්. රූම් එකට යන කපල් එකක් යන්නේ ප්‍රේමයේ උපරිමස්ථානයක් නැත්නම් ලව් ක්ලයිමැක්ස් එක්ක් හොයාගෙන. ඒක සංතෘෂ්ටියක්. ලව් ක්ලයිමැක්ස් එකකට යන කපල් එකක් දැක්කම අනුකම්පා වෙන්නේ අපේ ජෙලර්ස් එකකට. නැතුව උන් දෙන්නා ගැන ඇත්ත අනුකම්පාවකට නෙවෙයි. උන් දෙන්නා ගැන අපි අනුකම්පා වෙන්න ඕනි නෑ. හිට්ටොත් ළමයෙක් වගේ අවිඥාණික ආශාවකින් තමයි මිනිස්සු අනුකම්පා කරන්නේ. කපල් එක පරමත්වයක් හොයන්න බලද්දී, එළියෙ උන් ස්වයං වින්දනය කරනවා ඇතුළ මතක් කර කර. ලිංගික තහන්චියේ අවිය සංස්කෘතිය උනාට ඒක ක්‍රියාත්මක වෙන්නේ හැම තැනම නිළ ඇඳුම ඇඳගත් පුද්ගල පිරිසක් උඩින්. (නිළඇඳුමැත්තන් ලෙස පොලීසිය, හමුදාව හා පූජකයන් ගත හැක) ඔවුන්ගේ ඒ අවිය එල්ල කරන්නේ බලය පිළිබඳ නශ්ඨ කාමය තුළ හිරවෙලා. නීතිය හා ආගම විසින් කරන්නේ පුද්ගල ආශාවන් බ්ලැක්මේල් කරන එක. මසාන් සියුම්ව ඉන්දියානු සමාජය ඒ පිළිබඳව ආමන්ත්‍රනය කරනවා.

අනික් එක තමයි තරුණියට වඩා ඒ සිටුවේශන් එක දරා ගන්න බැරි වෙන්නේ තරුණයට. ඔහුට, පියාට/සමාජයට මුහුණ දීමේ අවුලක් එනවා. ඔහු නැති කරගන්නේ සූසයිඩ් කරගන්නේ සම්මතයේ පිරිමි අනන්‍යතාව. තරුණිය(Devi Pathak) යම් ස්ටැබිලයිශින් මූඩ් එකකින් ඉන්නේ. ශොක් එක වෙන්න පුලුවන්. ඒත් ඒ තුළින් දරාගැනීමට පුළුවන් ආසියාතික ගැහැණිය හමු වෙනවා. ඉස්සරහටත් දේවි පතක් ඒ රළු ගැහැණිය විදියටත් සහ ඉදිරියේ එන අනෙක් තරුණිය (ශාලු ගුප්තා) සියුම් සුකමාල ගැහැණියක් ලෙසත් මසාන් තුළ ඩිවලොප්මෙන්ට් වෙලා තියනවා. ගැහැණිය සිටිය හැකි ස්වභාවයන්, චරිත දෙකක් තුළට පැක් කරන්න තිරරචක 'වරුන් ග්‍රොවර්' සහ අධ්‍යක්ෂක නීරාජ් සමත් වෙනවා.

පියා සහ දියණිය අතර අවියෝජනීය සම්බන්ධතාව සුවිශේෂියි. සමාන්‍ය ආසියාතික පියා හැමවිටම අධිපති ස්ථානයක ඉන්න ට්‍රයි කරනවා. දුව පියාගේ අවිඥාණික ලිංගික හැඟවුම්කාරකය ලෙස. ඒත් දුව වෙන මිනිහෙක්ට අයිතිවීම, වෙන කෙනෙක් එක්ක ලිංගිකව එක්වීම ඔවුන්ව අර්බුධයකට යවනවා. විද්‍යාර් පතක් (දේවිගේ පියා) දුව වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නේ ආසියා-යූරෝපීය පියෙක් ලෙස. ඔහු ඇය කරපු වැරැද්ද(?) පිළිබඳව දෙගිඩියාවට වඩා දුව දැන් වැටෙන්න යන අපහසුතාවයෙන් ගලවන්න ට්‍රයි කරනවා. ඒ වෙනස ඇත්තටම ආසියාතික සමාජයට විසරණය වෙනවනම් වටිනවා.

මගේ ඇතුළටම කිඳා බහින කැරැක්ටර් එක එන්නේ ඒ අතර. ශාලු ගුප්තා. මගේ පැරණි මිතුරියක් හිටියා ඇය වගේ. මට ෆිල්ම් එක පෞද්ගලික වෙන්න ගන්නවා ඊට පස්සේ. ශාලු ඇතුළේ පේන්නේ ඇයව. ඒ ඇස්, කතා කරන විදිය, passion , styles ඔක්කෝම කළඹනවා මාව. සමහර නිර්මාණ අපිව වේදනාවට පත්කරන්නේ ඒ තුළින් අපිව මීට් වෙන්න ගත්තම. දීපක් චෞන්දාරී සහ ශාලුගේ ප්‍රේමය දලුලාන විදිය හරිම මොඩර්න්. ෆේස්බුක් වගේ සිම්බල්ස් තුල සිම්බලයිස් නොවුනු මූඩ් එකක් අපිට ෆිල්ම් එකෙන් එනවා. ඔහු උඩ යවන බැලූන් එකට ඇයත් ඇයගේ බැලූන් එක ප්‍රතිචාරයක් ලෙස උඩ යවනවා. කානිවල් එකේ ලයිට් අතරින් ඒ බැලූන්ස් දෙක විතරක් උඩ පාවෙනවා. මුලු කානිවල් එකේම පාවෙනම නැත්නම් සුන්දරම ෆීලින්ග්ස් දෙක තියෙන්නේ ඒ දෙනනට. මෙන්න මේ සීන් එක තමයි මම මේ තාක් ෆිල්ම් එකක දැකපු ලස්සනම, ක්‍රියේටිව් සහ සිනමැටික්ම කැමත්ත අහන විදිය. සහ එයට හා කියන විදිය. මං හිතන්නේ සාහිත්‍යයට බැරි සිනමාවට කරන්න පුළුවන් මෙන්න මේ දේ.

'මසාන්' කියන නමේ තේරුම ආදාහනාගාරය. දීපක් ඉංජිනේරු සිසුවෙක් වගේම ගංඟානම් ගඟ අසබඬ මළ සිරුරු පුච්චන එක පරම්පරා රැකියාව ලෙස කරනවා. ගංඟානම් ගඟ ඉංදියානු සමාජෙට ප්‍රබල බලපෑමක් කරනවා. ෆිල්ම් එකේ ගොඩක් සිදුවීම් සිම්බල් එකක් විදියට ගඟ බේස් වෙලා සිදුවෙනවා. අනික මසාන් ප්ලොට් දෙකක් පැරලල් යන ෆිල්ම් එකක්. ෆිල්ම් එකේ ප්ලොට් කම්බයින් වෙන්නේ ගංඟානම් ගඟ හරහා.

දැන් වට්ටෝරු ප්‍රේම කතන්දරේ ෆිල්ම් එකට එනවා. කුල ප්‍රශ්නේ. සුපුරුදු විසඳුමත් දෙනවා. ආදරය තුළ මිනිස්සු ලැබෙන දේවල් ගැන හිතන්නේ නෑ. ඒත් ආදර කරන්න දේවල් ලබා ගන්න වෙන කොට ඔවුන්ට ඒවට තරඟ කරන්න වෙනවා. දීපක් අහිමි සමාජ පසුබිම හදා ගන්න බලනවා. ශාලු වෙනුවෙන්. ඒත් එක්තරා රාත්‍රියක ඔහුට ඇයව හමුවෙනවා. මළ සිරුරක් ලෙස. හැම හමුවීමක්ම, හැම සම්බන්ධතාවයක්ම පැවතුනා නම් අද අපිට කතා කරන ගොඩක් දේවල් අඩු වේවි. ජීවිතේ ඒ ඒ කාල වල දී වෙන වෙන් වීම්, අකල් මරණ තාවකාලික වේදනාවක් එක්ක සදාකාලික ආරම්මණයක් ගේනවා. ශාලුගේ මරණයත් එක්කම වගේ ෆිල්ම් එක මගෙන් ඈතට යන්න ගන්නවා. ඒශාලුගේ මරණෙ නිසාම නෙවෙයි. ඉන් පස්සේ ෆිල්ම් එක ඕලාරික බොලිවුඩ් ෆිල්ම් එකක් වගේ වෙනවා. ඊට පස්සේ වෙන සිදුවීම් සියල්ල හරිම පැතලි දේවල්. ශාලුගේ මුද්ද ගඟට විසික් කරන දීපක් ආයේ ඔහුගේ ජීවිතේ හොයා ගන්න ට්‍රයි කරනවා. ඔහුගේ වේදනා බර මතකයේ භෞතික ද්‍රව්‍යය ගඟ පතුලේ සඟවා ඔහු නිදහස් වෙන්න බලනවා. ඒ වේදනාබර මතක භෞතිකය දේවි වෙනුවෙන් පිහිට වෙනවා. සමහර මිනිසුන්ගේ වේදනාවන් තවත් සමහර මිනිසුන්ගේ සුඛය ට හේතු වෙනවා.

ඕලාරික වෙලා ගිය ෆිල්ම් එක ආයේ උඩට එන්නේ දේවි පියුශ්ගේ ගෙදර යන සීන් එකෙන්. ඒ සිටුවේශන් එක ලස්සනට බිල්ඩ් වෙනවා. පරණ ගරා වැටුණු බිත්ති සහිත නිවස ඇතුළෙන් ඇහෙන්නේ ඩයලොග්ස් ටික විතරයි. අපිට විශුවල්ස් මැවෙන්නේ මේ පේන නිවස එක්ක. මම මුලින් කී බේස් එක මත ගොඩ නැඟුණු (දුර්වල සමහර බිත්ති එක්ක) ෆිල්ම් එකේ වහල මට මේ සීන් එක. 

මසාන් සවුන්ඩ් ඩිසයින් එක අතින් ගොඩක් ඉදිරියෙන් තියන ෆිල්ම් එකක්. ෆිල්ම් එකක සවුන්ඩ්ස් සහ විශුවල්ස් කරට කර තියෙන්න ඕනි. මසාන් ඒ අතින් ගොඩක් ඉදිරියෙන්. සවුන්ඩ්ස් එක්ක වෙන ෆිල්ම් එකක් පේනවා. 

මට සාපේශව ෆිල්ම් එකක් ලෙස ගොඩ නැඟුනු නිවසේ තීන්ත ආලේප කරන්නේ අවසාන සීන් එකෙන්. පරාජයන්, අහිමිවීම් කොච්චර තිබ්බත් තවත් අලුත් බලාපොරොත්තුවකින් ජීවිතේ දිහා බලන්න අපිට මතක් කරවලා අපිව ඈත ට එක්කගෙන යනවා. ශාලුගෙ සහ පියුශ්ගේ අළු පාවී ගිය මේ ගඟේම නන්නාඳුනන දේව් සහ දීපක් ඈත පහන් තරුවක් හොයාගෙන ගමන් කරනවා. 

ජීවිතේ කියන්නේ සංඝටක පහක එකතුවක් පමණක්ද...?

-තරිඳු ජයරත්න

Sunday, November 27, 2016

Cinema Paradiso - 1988


මාතර බීච්හට් එකක් යට ඉඳන් මේ ලියවෙන්න පටන් ගන්නේ. ඉදිරිය බැලුවම පේන්නේ මේසය මත ඇති අඩක් හිස් වුණු බුබුළු දමන බීර වීදුරුවක්. ඊටත් එහායින් හිරු මහ සයුරේ ගිලෙනා අයුරු. මඳ මත් ගතියක් එක්ක හිත දුවන්නේ ඊයේ ආයෙත් සැරයක් බලපු Giuseppe Tornatoreගේ 'සිනමා පාරාදීසෝ' (Cinema Paradiso 1988) පැත්තට.

මට හෝල් එකක බලපු ෆිල්ම් එකක් විදියට ඉස්සෙලාම මතක් වෙන්නේ, අක්කයි, තව ඥාති සොයුරියකුත් එක්ක රීගල් හෝල් එකේ බලපු 'නිසල ගිර'. මං හිතන්නේ එතකොට මට වයස අවුරුදු 14ක් වගේ ඇති. වැඩිහිටියන්ට වඩාත් සුදුසුයි ලේබල් එකෙන් ආපු ෆිල්ම් එකක්. කොහොම හරි ෆිල්ම් එක බලනවා අර දෙන්නා එක්ක. ඒ කාලේ ෆිල්ම් ලොකුවට තේරුනේ නැතත් නීටා, දමිතා වගේ කැරැක්ටර්ස් ඔලුවේ වැඩකරන්න ගත්තා. තාමත් නීටා, දමිතා පේන්නේ මට නිසල ගිර ඇතුළින්. එදා රීගල් හෝල් එක ගැන තිබ්බ ඉමේජ් එකත්, ෆිල්ම් පිස්සුවත් 'Cinema Paradiso' බලද්දි දැනුන හැඟීම දැන් ඔලුවෙ කැරලි ගහනවා.

'සිනමා පරාදීසෝ' ස්ටාර්ට් වෙන්නේ, පොඩි බඳුනක් ෆොර්ග්‍රවුන්ඩ් වෙලා ඈතින් ඉර බැහැගෙන යන ශොට් එකකින්. හරියට දැන් මම ඉන්න තැන වගෙ. මගේ බඳුන බීර වීදුරුවක්. වයසක ගෑණු කෙනෙක් ගන්න කෝල් එකක් හරහා ෆිල්ම් එක දිග හැරෙන්න පටන් ගන්නවා. අවුරුදු 30කින් ආපු නැති තම පුතාට ඇය කෝල් කරන්නේ.

මම ගෙදරින් ටිකක් ඈත් වෙලා ඉන්න මේ කාලේ අම්මයි අප්පච්චියි මම ගෙදර එනකම් බලන් ඉන්නවා. සතියකින් ගියේ නැතිවුනාම ලොකු කාලයක් වගේ ඒ ගොල්ලොන්ට තේරෙන්නේ. අපිව ලෝකෙට මුහුණ දෙන්න පුරුදු කරලා, අපි දැන් අපේ ලෝක හොයාගෙන යද්දී ඒ ගොල්ලෝ ගෙදර පුංචි ලෝකේ ඇතුලේ තනිවෙන එක ඒ දෙන්නට දරා ගන්න බැරි වෙනවා. මාව ඇහැරෙන්නේ ඒ සිදු වීමත් එක්ක. අර වයසක ගෑණු කෙනා තම පුතාට ගන්න කෝල් එකෙන්.

ටුටෝ දැන් (‍ෆිල්ම් එකේ වර්තමානය) ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙක්. අවුරුදු 30කින් මේ අතීතයට දුවන්නේ ඔහු. ඔහුගේ අහිමිවීම්.

එදා ඉදන් නොස්ටැල්ජික් එක්ක ජිවත් වෙන්න කැමති මම, සිනමා පාරාදීසෝත් මගේ නොස්ටැල්ජික් එකක් වෙනවා. ටුටො හරහා මාව තැන් තැන් වලට යැවෙනවා. ඇල්ෆ්‍රෙඩො (Philippe Noiret) සහ ටුටො (Salvatore Cascio) හරහා ගොඩ නැඟෙන විරුද්ධාභාශිත මානුශීය සම්බන්ධතාව තුළින්ම ටුටෝව වෙනත් පාරකට ඇදලා ගන්න ට්‍රයි කරනවා. ප්‍රොජෙක්ශනිස්ට් කෙනෙක් නොකර. ඒත් ටුටෝ තමන්ගේ ආශාව වෙනුවෙන් දිගටම පෙනී ඉන්නවා.

මිනිස්සු තම ආශාවන් ලුහුබඳින එක තුළම තමයි ජීවිතේ හම්බ වෙන්නේ. ආශාවන් ඉ‍ටුවුනාට පස්සේ ඇත්තටම ඒ ලබා ගත් නැත්නම් ඉ‍ටුවූ දේ වටිනාකම අවම වී යනවා. ඒ නිසා යන පාත් එක තුළම තමයි අපි ජීවිතේ කියල විග්‍රහ කරගන්න හදන මේ දේ වෙන්නේ. ඒ නිසා නොලැබීම කියන්නේ ජීවිතේ රන් වෙන්න තියන හොදම එනර්ජි එක.

සිනමා පාරාදිසෝ හෝල් එකට එන හැම ‍ෆිල්ම් එකක්ම ෆාදර් විසින් රොමැන්ටික් සි‍ටුවේශන්ස් අයින් කරවලා තමයි හෝල් එකට රිලීක්ස් කරවන්නේ. පූජකයන්ගෙන් සමාජයට වන අනවශ්‍ය ඉන්වොල්මෙන්ට් එක නිසා කලාව හා අනෙකුත් සංස්කෘතික වාරනයන් සමාජයට ප්‍රභල බලපෑමක් කරනවා. ඒත් ධනවාදය තුළ තවදුරටත් පූජකයා (ෆාදර්) වලංගු නොවී යන එක මැදදි අපට පේනවා. මං හිතන්නේ සරලව ක්‍රියේටිව්ලි ඒක ගේන්න ටොර්නාටොර් සමත් වෙනවා. අනික පූජකයා කියන සාධකය පැතලි කරලා, ෆාදර් පැතලි නැති කැරක්ටර් එකක් විදියට බිල්ඩ් වෙනවා.  ‍

ටුටෝ, ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ එක්ක අන්තිමට වැඩ කරනවා. හරිම සරල විදියකට එම්බෝස් වෙන්නේ ඒක. අනික ‍ෆිල්ම් එක කතන්දරයක් විදියට ප්ලේ වෙන්න ඔනි නිසා ඇල්ෆ්‍රෙඩෝව අන්ධ කරනවා. මට නම් තිබ්බ දුර්වලම සිදුවීමක් ඒක. ලංකාවේ මෙගා ටෙලියක කෑල්ලක් වගේ ඒක. සහ ඇල්ෆ්‍රෙඩෝව දැක්කම මනෝරත්නව මතක් වෙනවා. මොකක්දෝ කරුමෙකට ඒ නිසා ඇල්ෆ්‍රේඩෝව මනෝ ඇතුළෙන් ප්ලේ වෙන්න ගන්නවා. එතකොටම මට ඇල්ෆ්‍රේඩෝ ඊනියා සරල ෆ්ලැට් කැ‍රැක්ටර් එකක් වෙනවා. ‍ෆිල්ම් එක ඈතට යනවා. එතකොට ‍ටුටෝ තරුණයෙක් ව (Marco Leonardi) සිනමාවේ වෙනත් පැති ටච් (තිර ගතවන ඕලාරික ‍ෆිල්ම් වෙනුවට) කරන්න පටන් ගන්නවා. ඔහුගේ හස්තකැමරාවෙන්. ආයේ ‍ෆිල්ම් එක ලං වෙනවා. ඒ අතරේ සමාජ පෙරලීම් වේගවත් ඡේදන කිහිපයක් ඔස්සේ ‍ෆිල්ම් එකේ ස්ක්‍රීන් වෙනවා. අලුත් පරම්පරාවේ ඉන්වෝල්මෙන්ට් එක තුළ තවදුරටත් පැරණි රදලත්වය නැති වීම, ‍ෆිල්ම් හෝල් තුළ බිහිවන ගණිකා වෘතිය වගේ දෙවල් සහ තාක්ශනයට අනුගත නොවීම නිසා හෝල් එක එන්න එන්න පරිහානියට යාම වගේ දේවල්. මං හිතන්නේ ලංකාවේ හෝල්ස් ඩිජිටලයිස් නොවීම ම සිනමා පාරාදීසෝ වගේ ලංකාවෙත් ඇන්ටික් හෝල් ටිකක් බිහිවීමට පෙර මං තැනීමක්. ඒ මොහොතේ තාක්ශනෙත් එක්ක ඇඩැප්ට් නොවුනම තව දුරටත් පවතින්න බැරුව යනවා. සිනමා පාරාදීසෝ හොද උදාහරණයක් ඒකට. දැන් කොම්පඤ්ඤ වීදියේ රියෝ ‍ෆිල්ම් හෝල් එක, ඒ කාලේ සිනමා පාරාදිසෝ වගේ. ඒ විදියේ පු‍ටු, ඇට්මස්‍ෆියර් එක සහ හෝල් එකම හොඳ සිනමා නොස්ටැල්ජික් ඔබ්ජෙක්ට් එකක්.

ඉන්පසු වට්ටෝරු ප්‍රේම කතාවකට මුල පුරනවා. ‍ෆිල්ම් එක රොමැන්ටිසම් එකක ට ගේනවා. යෞවනයේ ප්‍රේමයේ උ‍තෝපියනු ඩ්‍රීම් එක වෙන්නේ පළමු පෙම. ‍ටුටෝ ෆ්‍රස්ට් ලව් එකත් එක්ක ඉන්නෙ ටික කාලයයි. ඔවුන්ට වෙන් වෙනවා. ‍ටුටෝ තුළ බොළඳ ප්‍රේමවන්තයා ගට්ටනය වෙන්න පටන් ගන්නවා. ඔහු අහිමි පෙම වෙනුවට වෙනත් දේවල් ට්‍රයි කරන්න ගන්නවා. ෆ්‍රස්ට් ලව් එක ඇතුළේ පිච්චෙන මනුස්සයා ඒ පිච්චීම නිසාම හිතන්න බැරි ගොඩක් දේවල් කරන්න පෙළඹෙනවා. සහ ඔවුන් ඒ දේ නිසා නොසිතන තරම් දුර යනවා. කලිනුත් කිව්වා වගේ, ජීවිතේ කියන්නේ ලබා ගැනීම් නෙවෙයි; ලබා ගැනීම් වලට යන පාර. ලව් ස්ට්‍රගල් එක නිසා ප්‍රොජෙක්ශනිස්ට් වෙන්න හිටපු ‍ටුටෝ ලොකු බෙන්ඩ් එකක් ගන්නවා. හරවන්න බැරි ගමනක් යන්න පටන් ගන්නවා.

ඔහු ගමෙන් පිට වෙද්දී ඇල්ෆ්‍රේඩෝ කියනවා,
Don't come back.
Don't think about us.
Don't look back, don't write.
Don't give in to nostalgia.
Forget about us.

මට ‍ෆිල්ම් එකේ වැදුනුම ඩයලොග් එක ඒක. ටාර්ගට්ස් ඇචීව් කරන්න ඕනිනම් කාගෙනම ඉස්සරහට යන්න ඕනි. රාජලියෙක් වගේ උඩුගුවනේ පිහාඹන්න ඕනිනම්, තාරාවොත් එක්ක ඉඳලා හරියන්නේ නෑ. අපි ෆෝකස් කරගන්න ඕනි අපේ ටාර්ගට්ස්. 

ඒත් ටාර්ගට්ස් ඇචීව් කරගත්තට පස්සේ/ ජයග්‍රහණය කරාම අපි ට ජීවිතේ කියල ඉතුරු වෙන්නේ මොකක්ද. වේදනාබර මතකයන් ගොඩක්ද. මතක ඔස්සේ අපි මේතරම් සැරි සරන්න කැමති අපේ ඔක්කොම හිමිවීම් මතකයන් තුළ පමණක් හිමිවූ නිසාද.

-තරිඳු ජයරත්න

Tuesday, November 22, 2016

The Wind Rises - 2013


වින්ඩ් රයිසස් මට සෙට් වෙන්න ගන්නේ එක්තරා ගෑණු ළමයෙක් නිසා. ‍ෆිල්ම් එක හාර්ඩ් එකේ තිබ්බා අවුරුදක් විතර තිස්සේ. ඒත් බලන එක එහෙන් මෙහෙන් කල් ගියා. පස්සේ මේ මෑතකම ‍ෆිල්ම් එක බලන්න උනා අහම්ඹෙන්. අහඹුව ජීවිතේ වෙනස් කරන දෙයක් නිසා ද කොහෙද ‍ෆිල්ම් එකෙත්, මමයි අර ගෑණු ළමයයි අතරත්, වගේ ස්ට්‍රගල් එකක් ක්‍රියේට් වෙන්න පටන් ගත්තා. අපේ සමහර ඉන්සිඩන්ට්ස් ‍ෆිල්ම් එකේ පේන්න පටන් ගන්නවා; ඉතින් ඒ නිසා ‍ෆිල්ම් එක මගේ ඇතුලෙන් වැඩ කරන්න පටන් ගත්තා. 

'The wind is rising. 
we must try to live.'
                              -Paul Valery- 
                                (french poet)  ‍

ෆිල්ම් එක පටන් ගන්නේ පෝල්ගේ එම ක්වෝට් එකත් එක්ක. ජිරෝ හොරිකෝශිගේ (Jiro Horikoshi) රියල් ලයිෆ් ස්ටෝරි එකත්, (ජිරෝ හොරිකොශි යනු, දෙවැනි ලෝක යුද්ධ සමයේ ජපානයේ ජීවත් වුණු එයාර්ක්‍රාෆ්ට් ඩිසයිනර් කෙනෙක්. A6M zero සහ J2M raiden යන ප්‍රහාරක යානා ඩිසයින් කරන්නේ ඔහු.) Giovanni Battista Caproni ත් (ඔහුත් ඉතලියානු එයාර්ක්‍රාෆ්ට් ඩිසයිනර් කෙනෙක්), Hori Tatsuo ගේ The Wind Has Risen නවල් එකත් එක තලයක ප්ලේ කරන්න හායෝ මියසාකි (Hayao Miyazaki ) සමත්වෙලා තියනවා. ‍ෆික්ශන් එකත් රියල් සි‍ටුවේශන් එකත් සම්බන්ධ කරමින් ‍ෆිල්ම් එක දුවන නිසාම තමයි ‍ෆිල්ම් එකේ අපිව ප්ලේ වෙන්න ගන්නේ. 

සරල කතාවක් මතුපිටින් ගෙනියන ප්ලොට් එකේ දෙවැනි ලෝක යුද්ධ සමයේ දේශපාලනික පසුබිම සියුම්ව ස්පර්ශ වෙනවා. නමුත් ඒ ස්පර්ශය තේරුම් ගැනීම අපහසු නොවන අයුරින් ඉදිරිපත් කිරීමටත් මියසාකි සමත් වෙලා තියනවා. ඒවගේම තාක්ෂනය නිසා මිනිසාගේ පරිහානිය  නිතරම ‍ෆිල්ම් එකෙ විවිද ක්‍රම ඔස්සේ ජිරෝව ටච් කරන්න ට්‍රයි කරනවා. උදාහරණයක් විදියට, 
මුලින්ම කැප්‍රෝනි, ජීරෝව හමු උනාම කියනවා, 

Airplanes are not tools for war. 
They are not for making money. 
Airplanes are beautiful dreams. 
Engineers turn dreams into reality...! 

ඒත් එම කාලය තුළ ඔවුන්ට තම සිහිනය යුද්ධය වෙනුවෙන් භාවිතා වෙන උපකරණයක් විදියට නිර්මාණය කරන්න වෙනවා. සමහර හීන වලින් සැටිස්ෆැක්ශන් එක උදා කරගන්න, නැත්නම් හීන වෙනුවෙන් ජීවත් වෙන්න ගියාම සමහර මානුෂීය කාරණා වලින් බැහැර වෙන්න වෙනවා. අන්තිමට ඔහුට වැදගත් වෙන්න උදාකරගනනා හීනය මිසක් අවදි උනාම දකින දේවල් නෙවෙයි. 

ජීරෝ එයාර්ක්‍රාෆ්ට් කෙනෙක් වෙන්න හීන දකින්නේ, පයිලට් කෙනෙක් වීමේ නොහැකියාව නිසා. දුරපෙනීමේ අවුල නිසා. ඒ නිසා ඔහු පදින කෙනෙක් නෙවෙයි, නිර්මාපකයෙක් වෙන්න උත්සාහ කරනවා. ටාර්ගට්ස් අපි හදාගන්න ඕනි අපේ චැලෙන් එකත් එක්ක. ජීරෝ හා කැප්‍රෝනි හොද නිදසුන් ඒකට. 

මිනිහෙක් (කාන්තාවක් හෝ පිරිමියෙක්) හීනයක් එක්ක දුවද්දි මඟ හැරෙන ජීවිතේ හම්බ වෙනවා සමහර පිරිමි හෝ ගැහැණු නිසා. ඔවුනොවුන් පෙම්වතුන් නොවී හෝ ඔවුන්ට ජීවිතේ බෙදා ගන්න පුලුවන් වෙනවා; හීන ඇතුළෙම. ඒ වගේම හීනෙන් පිටත්. එතකොට හීනේ/ ටාර්ගට්ස් දිහා බලන්නේ ආදරනීය ලෙස වෙනදට වඩා. 

ජීරෝට, නහොකො (Nahoko) හමුවෙන විදිය හරිම සිනමැටික්. ඒ සීන් එකම කතා ගොඩක් එන විදියට ඩිවලොප් වෙලා තියනවා. ජීරෝගේ හැට් එක සුළඟේ යන එකත්, නහොකො ඒක අල්ලන්න ගිහින් වැටෙන්න යන එකත්, ඔහු නැවත නහොකො අල්ල ගන්න එකත්, ‍ෆිල්ම් එකේ වෙන්න තියෙන කතා ඔක්කොටම අපූරු අරම්භයක් දෙනවා. හැබැයි අන්තිමට ඇය ඇයගේ කෝච්චි පෙට්ටියට යන එකත්, ඔහු ඔහුගේ කෝච්චි පෙට්ටියට යන එකෙනුත් ඔවුන් දෙදෙනාගේ පංති වෙනස එක ශොට් එකෙන් ‍(කෝච්චි පෙට්ටි දෙකේ වෙනස මඟින්) ෆිල්ම් එකට ගේනවා. අනික ඇය ඔහුට පෝල්ගේ කවිය ෆ්‍රෙන්ච් වලින්ම එතනදි කියනවා. ‍ෆිල්ම් එකේ කොඳුනාරටියක් වගේ ඒක හැමතැනම ගමන් කරනවා. ඔවුන් හමුවෙලා පොඩි වෙලාවකින් භූමිකම්පාවක් වෙනවා. ඔක්කොම විනාශ වෙලා යනවා. ඔවුන්ගේ හමු වීමේ ආයූකාලයට අපූරු වෙන්වීමක් එමඟින් සඳහන් කරනවා. 

කලාවත් එක්ක වැඩකරන පුද්ගලයෙක්ගෙ මොළයේ දකුණු පැත්තත්, ගණිතය වැනි විශයන් එක්ක වැඩකරන පුද්ගලයෙක්ගේ වම් පැත්තත් වැඩියෙන් වැඩ කරනවා. ජීරූ හා නහොකොගේ ෆීල්ඩ් දෙක, එකම මොළයක් ඇතුළේ අතිච්ඡාදනය වීම කම්ප්ලීට් ලයිෆ් එකක පරමත්වය පෙන්නනවා. චිත්‍ර, කවි සහ ගණිතය කියන එක ඔවුනොවුන්ගේ බැඳීම් ස්පාර්ක් කරනවා. ‍

ෆිල්ම් එකේ, ප්‍රේමාන්විතම ඉදිරිපත් කිරීම විදියට මම දකින්නේ, ජීරෝ සහ නහොකො මහ වැස්සක ලොකු කුඩෙත් දාගෙන එද්දී, මඟදි වැස්ස නවතිනවා. හාත්පස ආලෝකමත් වෙනවා. දේදුන්නකුත් පායනවා. ජීවිතේ මේක නේද කියල මතක් වෙද්දිම, අපිට මතක් වෙනවා දේදුන්න ඉක්මනටම මැකිල යන දෙයක් කියලා. 

ජීරෝ වේගයෙන් ටාර්ගට්ස් වලට යද්දී ගෙදර මඟ හැරෙන එක සහ ඔහුගේ නැඟණිය ඒ සම්බන්ධතාව වර්ධනය කරන්න හදන එකත්, නහොකො සහ ඔහුගේ නැඟණියගේ සුහදත්වයත් සියුම්ව අපිට අපිව මතක් වෙන්න ගන්නවා. 

හැබැයි ඒ එක්කම ඔහු එයාර්ක්‍රාෆ්ට් කෙනෙක් විදියට සාර්ථකව යානයක් ගුවන් ගත කොට අවසන්. මොන දේවල් තිබ්බත්, මොන හීනය ජයගත්තත් ඔහුට තිබ්බ එක් හීනයක් අවසානයේ ජය ගන්න බැරුව යනවා. ජීවිතේ කියන්නේම ඒ සැබෑ නොවෙන හීනේ වෙනුවෙන් සිටීම කියල අපිට හිතෙනව. සමහර විට ඒ හීනෙ හැබෑ උනා නම් කතාකරන්න ජීරෝ කෙනෙක් ඉන්න එකක් නැති වේවි. 

මිනිස්සු බිල්ඩ් වෙන්නේ අසාර්ථක වීම්, නොලැබීම් එක්ක. 

අවසානයේ ජීරෝට ඇහෙනවා, කියනවා, දැනෙනවා; 

She is gone. 
She was beautiful, like the wind.
.
You must live. 

සිහින කියන්නේ සබෑ වෙන්න ඕනි දෙයක් නෙවේ. ජීවිතේ ගමන් කරන්න ඕනි ඔක්සිජන් ටිකක්. 

-තරිඳු ජයරත්න-

Tuesday, November 15, 2016

The Reader-2008


කාලයක් තිස්සෙ හිතුණු දෙයක් මේ විදියට ලියවෙන්න පටන් ගන්නේ. ෆිල්ම්ස් බලන්න පටන් අරගෙන ගොඩක් කල්. ඒත් ෆිල්ම් කියවන්න පටන් ගත්තේ මෑතක. පස්සේ සිනමාව හදාරන්න, කරන්න එන්නෙත් ඒ උණ එක්ක.

2010 මුල ඒ කියන්නේ O/L කරලා ගෙදර ඉන්න කාලේ අලුත් ලැප් එකෙන් හා හා පුරා කියලා කරේ ෆිල්ම්ස් බලන්න ගනිපු එක. ෆිල්ම් එකක් විදියට ඉස්සෙල්ලාම හිත කිති කැවෙන්න ගන්නේ ස්ටෙෆන් ඩාඩ්‍රිගේ The Reader (2008) ෆිල්ම් එක බලලා. එක හුස්මට බලපු ඒ ෆිල්ම් එකත් එක්ක තමයි මට ෆිල්ම් එකක් කරන්න ඕනි කියල ඉන්ස්පිරේශන් එකක් එන්න. තාමත් මං කැමතිම ෆිල්ම්ස් 10 ඇතුළේ රීඩර් අනිවාර්‍යෙන් ඉන්නවා. කේට් එක්ක ගොඩ නැඟෙන අවියෝජනීය ලිංගික ආකර්ශනය ප්‍රභලව බලපානව මං හිතන්නේ ඒක මෙච්චර දුර අරං එන්න. මොකද රීඩර් මාර ෆිල්ම් එකක් නෙවෙයි. ඒත් දැණුනු ෆිල්ම් එකක්.

මම ඉස්සෙල්ලාම ෆිල්ම් එක බලන්නේ වයස අවුරුදු 17 දී වගේ. ඒ කියන්නේ ලිංගික කුතුහලය අතපත ගාන වයස. සහ වැඩිහිටි ගැහැණු ගැන නිරීක්ශන පරාසය වැඩිවෙන කාලයක් ඒක. ඉතිං ඒ අස්සේ මයිකල්ට හනා හම්බවෙන එක ෆිල්ම් එක තුළ වුනත් මාව කළඹවනවා. කේට් (හනා) කියන්නේ ඒ කාලේ උතෝපියානු ගෑණියක් අපට.

නොස්ටැල්ජික් කතන්දරයක් ස්ක්‍රීන් එකට ගේන්න ස්ටෙෆන් පාවිච්චි කරන්නේ සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයක් වුණත් ඒක ෆ්‍රෙශ් පිට ගේන්න පුළුවන් වෙලා තියනවා. ක්ලැරී සිම්සන්ගෙ එඩිට් එක ඒකට එක හේතුවක්. මයිකල් ගල් අඟුරු ඇදලා නාල ඉවර වෙන වෙලාවේ හනා ටවල් එකත් අරගෙන ඇවිත් (ඇඳුම බාහිර සාධකයක් විදියට ගෙනල්ලා) ඒක අතහැරලා දෙන්නම නිරුවතින් එකක් වෙන එක නැත්නම් තව දුරටත් දෙන්නට සඟව ගන්න දෙයක් නැහැ කියලා පෙන්නන එක වැඩ කරන්නේ, ෆිල්ම් එකේ අන්තිමටත් මයිකල් අවුරුදු ගානකට පස්සේ දුවට කතාව කියනකොටත් නොකියන කතාවක් ඉතිරිවෙනවා වගේ දැනෙන නිසා.

හුදු හොලිවුඩ් වට්ටෝරුවෙන් කතාව ඇරඹෙන එකනම් ටිකක් අවුල්. සාම්ප්‍රදායික පවුල, ඒ කියන්නේ හැමතිස්සෙම පුතාගෙ ඇරියස් එකක් විදියට ඉන්න පියා, ඒ දෙන්නා හැමතිස්සෙම බැලන්ස් කරන්න යන අම්මා, හැම එකටම උල්පන්දම් දෙන සහෝදරියෝ.. වගේ දේවල්. මයිකල්ට ගෙදර එක්ක තිබෙන්නෙ ඒ වගේ විසංයෝජීය බැඳීමක්. ඉතිං එහෙම ඉන්න ගැටවර මයිකල්ට මැදිවියේ සුරූපි හනාව හමු වෙනවා.

මයිකල් හනා තුළින් හැමතිස්සෙම සෙක්ස් එක්ක ‍ෆ්‍රීඩම් එකක් හොයද්දි සාක්ශරතාව නිසා අවුලකින් ඉන්න හනා, මයිකල්ගෙන් සෙක්ස් වලට වඩා පොත් කියවගන්න ට්‍රයි කරනවා. ඒක ‍ෆිල්ම් එකෙ ලිහෙන්න පටන් ගන්නේ පස්සෙ කාලෙක හනාව අවුස්ටස් කඳවුරේ වදකයන්ගේ නඩුවේ දී, සිරකරුවන් හරහා හනා කරල තියෙන්නේ පොත් කියව ගන්න එක. සාක්ෂරතා ගටලුව රහසක් ලෙස (ලජ්ජාව නිසා) සඟවාගෙන සිටින ඇය, එම සැඟවීම එළි නොකරම ඇය නොකළ වරද පිළිගන්නව.

මයිකල්-හනා අතර ඇතිවන අසම්මත ප්‍රේමය තුළ ගොඩ නැඟෙන සියුම් භාවයන් බොහෝවිට විස්තාරනය වෙන්නේ ගැටවර වියේ සිටින මයිකල් හරහා. (මයිකල් රෝඩ් ට්‍රිප් එක යන්න මුද්දර පොත විකුණන එක ඔහු ප්‍රේමය වෙනුවෙන් කරන පළමු ප්‍රභලම කැප කිරීම.) හනාට හැම තිස්සෙම ඒක බැල්න්ස් කරගන්න පුළුවන් වෙනවා. සහ ගැහැණියක් ඒ දේවල් අපූරුවට හසුරවනවා කියලා අපේ අත්දැකීම් පවා සාක්ශි දරනවා. ඉතිං ඒ තුළ මයිකල්ගේ ප්‍රථම ප්‍රේමය වෙන්නෙ හනා. ඔහුට පාසැල් මිතුරියකගේ ඉඟි බිඟි එද්දී ඔහු සොයා යන්නේ හනාව. ඒත් එක්තරා අවස්තාවකදි හනා ඔහුට කියන්නේත් නැතුව ඔහුව දාලා යනවා. ඔහු ඒ හිස් කුඩා නිවසේ පාළුවෙන් තනි වෙනවා. ඒ හිස් බව අපූරුවට කැමරාවෙන් ගේන්න රොජෙර් සහ ක්‍රිස් සමත් වෙලා තියනවා. ඔහු ප්‍රේමයෙන් පරාජිත වී ගෙදර එද්දී (වෙනදට වඩා පරක්කු වෙලා, ගෙදර මිනිස්සු මේ කතන්දරේ දන්නේ නෑ) ගෙදර මිනිස්සු ඔහු එනකම් බලන් ඉන්නවා. සියළු බාහිර සමාජීය සම්බන්ධතා බිඳ වැටුනත් කුටුම්භය තුළින් ඔහුට ආයේ ලෝකේ හම්බ වෙනවා. ජීවිතේ යන එන මිනිස්සු අතර පවුල අස්වැසිල්ලක් විදියට හැමදාම තියනවා.

සමහර සම්බන්ධතාවල වටිනාකම තියෙන්නේ නැවැත්විය යුතු එක්තරා මොහොතකදි ඒක නැවැත්වීම තුළින්. හනා ඒ දේ කරත් මයිකල්ට ඒ දේ දරාගන්න බැරි වෙනවා. ඔහු හැමදාම ඇය වෙනුවෙන් හදවතේ කොටසක් වෙන් කරගෙන ඉන්නෙ. වෙන සම්බන්ධතා පටන් ගත්තත් ඔහු ප්‍රථම තහනම් ප්‍රේමය ඇතුළේ සදාකාලිකවම තැන්පත් වෙනවා.

නීති ශිෂ්‍යයෙක් ලෙස සිටින අවධියේ ඔහු ආයේ හනාව නඩු විභාගයක දි දකිනවා. කිහිප සැරයක් උත්සාහ කර ඇය හමු වීමේ උවමණාව ඔහු අතැරදමනවා. ඇය වදකාගාර පාලිකාවක් ලෙස, සිරකරුවන්ගෙනුත් පොත් කියවගෙන බව නඩුවෙදි ඔප්පු වෙනවා.

ඔහු ඇයගෙන් මිඳුනු ලෝකයක් හොයා ගන්නවා. නමුත් ඔහු දික්කසාද වී තම දියණිය අම්මා ගාව නවත්තන්න ගියාම ඔහුට පැරණි පොත් එක්ක කුළුඳුල් ප්‍රේමය මතක් වෙනවා. පොත් කියවන්න බැරි, පොත් කියවන්න ආස හනා වෙනුවෙන් ඔහු පොත්, වොයිස් රෙකෝඩ් එකක් විදියට යවනවා. ඇය සෙමෙන් අකුරු ඉගන ගන්නවා. ඇය හුදෙකලාවේ සිටිද් දී පෙම්කරපු ඔහුව මතක් වෙනවා. ඔහුගේ පහස මතක් වෙනවා. දැන් ඔහුට ඇය ගැන තිබෙන්නේ නිස්සාරත්වය මුසු වුණු උදාසීන කමක්.

අවුරුදු 20කට පස්සේ ඇයව නිදහස් වෙන්න ලං වූ පසු ඔහුට ඇයව හමුවෙන්න වෙනවා. වෙන් වීමක් තුළ ජීවත් උනු මයිකල් ඇය පිළිබඳව ලිංගිකත්වය හරහා මතුවෙන ශූන්‍යතාවක තනි වෙනවා. නමුදු ඇය නැවත ඔහු ගැන බලාපොරොත්තුවෙන් සිටිනවා. ඒත් දැන් ඔහු ට ඇය පිළිබඳ එදා හැඟීම අනුකම්පාවකට හැරිලා. හිස් බවක් එක්ක ඔහු ඉන්නේ.

පොත් නිසාම පටන් ගත්ත ආදරයක් අන්තිමට පොත් උඩම නැග සිය දිවි නසා ගන්න හනාව පොළඹවනවා. ජීවිතයේ පශ්චාත් තාපයන්, වෙන් වීම්, එම වෙන් වීම් වලට මුහුණ දෙන අයුරු ද අන්තිමට හිස් බවක් එක්ක අපූරු අවසානයකට ගේන්න තිබුණු ෆිල්ම් එක තව දුර ඇදලා නා ගන්නවා. හනාගේ මරණෙන් පස්සෙ ෆිල්ම් එක ඕලාරික එකක්ම වෙලා යනවා.

Bernhard Schlinkගේ Der Vorleser නම් නවකතාව බේස් වෙලා හදපු ෆිල්ම් එක පොතට වඩා සාර්ථකයි මට නම්. Der Vorleser, 'ගිම්හාන ගීතය' නමින් රංජිත් කුරුප්පු ඕලාරික පරිවර්තනයකුත් කරල තියනවා.

සදාකාලික ප්‍රේමයක ආශ්වාස වාතය ලබා දෙමින් මියුසික් ජීවිතයට කොච්චර ළඟද කියා සැරින් සැරේ ෆිල්ම් එක අපිව කූද්දනවා. මතක දුවන්නේ මියුසික් එක්ක කියල හොඳ නිදසුනක් රීඩර්.

 -තරිඳු ජයරත්න